OVER SMAKEN (1)


OVER SMAKEN (1)
Europees Hof van Justitie verwerpt auteursrechtelijke bescherming van smaken

Trefwoorden: auteursrecht – intellectuele eigendom – smaak - bescherming

Het Hof van Justitie van de Europese Unie oordeelde in haar recent arrest van 13 november 2018 dat de smaak van een voedingsmiddel niet in aanmerking komt voor auteursrechtelijke bescherming.
Maar waarom komt het resultaat van een culinaire creatie niet in aanmerking voor bescherming en een schilderij, een boek of muziek wel?

Achtergrond
Aanleiding voor de uitspraak was een procedure die in Nederland werd gevoerd rond beweerde namaak van een smeerdip. Producent Levola Hengelo, de producent van “Heksenkaas”, een roomkaas met verse kruiden, was van oordeel dat “Witte Wievenkaas” van concurrent Smilde Foods een identieke smaak had en hierdoor een inbreuk op haar auteursrecht maakte.
Het Gerechtshof in Arnhem Leeuwarden, dat uitspraak diende te doen in het geschil, stelde een prejudiciële vraag aan het Europees Hof van Justitie en vroeg het Hof te verduidelijken of een smaak in aanmerking komt voor auteursrechtelijke bescherming.

Oordeel van het Europees Hof van Justitie
In haar arrest herhaalt het Hof het principe, voorzien in de Richtlijn 2001/29 EG van het Europees Parlement en de Raad van 22 mei 2001 betreffende de harmonisatie van bepaalde aspecten van het auteursrecht en de naburige rechten in de informatiemaatschapp─│: enkel een “werk” komt in aanmerking voor bescherming door het auteursrecht.
Een voorwerp is een “werk” indien volgende cumulatieve voorwaarden vervuld zijn:
1/ het voorwerp is origineel of oorspronkelijk, in die zin dat het een eigen intellectuele schepping van de maker ervan is, en;

2/ het gaat om een creatie die in een bepaalde
concrete vorm is uitgewerkt en veruitwendigd.

Werken omvatten voor het overige alle voortbrengselen op het gebied van letterkunde, wetenschap en kunst, welke ook de wijze of de vorm van uitdrukking ervan is (artikel 2 lid 1 van de Berner Conventie). Wél kunnen enkel concrete uitdrukkingsvormen beschermd worden. Denkbeelden, procedures, werkwijzen of concepten worden niet beschermd door het auteursrecht.

Volgens het Hof impliceert deze omschrijving van het begrip “werk” de noodzaak dat het voorwerp
voldoende nauwkeurig en objectief kan worden geïdentificeerd.

Dit laatste criterium – de nauwkeurige en objectieve identificatie – vormt voor het Hof een probleem bij een smaak van een voedingsmiddel. De identificatie van de smaak berust hoofdzakelijk op smaakbeleving en smaakervaring, twee zaken die subjectief en variabel zijn. Zowel de smaakbeleving als de smaakervaring zijn immers afhankelijk van factoren die eigen zijn aan de persoon die het betrokken product proeft, zoals leeftijd, voedselvoorkeuren en consumptiegewoonten, maar eveneens van de omgeving en de context waarin het product wordt geproefd.

De smaak, zo besluit het Hof, kan dan ook niet worden aangemerkt als een “werk” in de zin van de richtlijn 2001/29.

Gevolgen voor de toekomst

De inhoud van het arrest roept enkele bedenkingen op.

Door haar duidelijke bewoordingen zal dit arrest ertoe leiden dat de rechtspraak binnen de Europese Unie, ook in analoge materies zoals bijvoorbeeld de bescherming van parfums, meer uniform zal worden.

Dit was ook de betrachting van het Hof: het Hof stelt in haar arrest immers uitdrukkelijk dat de vereiste van eenvormige uitlegging van het begrip “werk” binnen de Europese Unie, tot gevolg heeft dat de richtlijn zich ertegen verzet dat een nationale wettelijke regeling in die zin wordt uitgelegd dat zij auteursrechtelijke bescherming verleent aan de smaak van een voedingsmiddel.

Anderzijds, paradoxaal, zet het arrest de deur open voor auteursrechtelijke bescherming van smaak en geur.

Immers, door de motivering dat het bij de
huidige stand van de ontwikkeling van de wetenschap niet mogelijk is om met technische middelen de smaak van een voedingsmiddel nauwkeurig en objectief te identificeren, om deze te onderscheiden van andere producten, valt te verwachten dat binnen afzienbare tijd de rechtbanken tot een ander besluiten zullen komen, gelet op de technologische ontwikkelingen.

Nu al bijvoorbeeld slagen bedrijven zoals Ava Winery en Replica Wine erin om synthetische wijnen te produceren die qua smaak een exacte, objectieve replica zijn van bestaande topwijnen. De kopie komt tot stand door een doorgedreven chemische analyse van de bestanddelen van de originele wijn. Zelfs professionele proevers merken geen verschil tussen de originele wijn en de kopie.

Het Hof heeft zich, voor alle duidelijkheid, in huidig arrest niet uitgesproken over de mogelijke auteursrechtelijke bescherming van het aan het voedingsmiddel onderliggende recept. Over deze vraag, of een receptuur auteursrechtelijk beschermbaar kan zijn, meer in een volgende bijdrage.


Meer info:
Didier Deneuter en Ellis Vandorpe